المرأة على عرد واحد فقال لا بأس و لكن اذا فرغ فليحول وجهه و لا ينظر ( اليها ) « 1 » . سند روايت : قاسم بن محمد همان قاسم بن محمد جوهرى است و قابل تصحيح است و سهل نيز در سند هست كه ما نسبت به او اشكال نمىكنيم . ولى حديث به دليل « عن رجل سماه » اشكال سندى دارد و مرسله است . بحث دلالى : از اين كه امام فرموده‌اند وقتى يك بار مباشرت تمام شد فرد رويش را برگرداند ، معلوم مىشود كه در روايت ، فرض شده كه عرد واحد اجل متعه باشد نه آن كه يك بار مباشرت در ضمن اجل متعه شرط شده باشد ، چرا كه در اين صورت تمامى احكام زوجيت هم چنان بار مىشود . همين كه امام با اتمام مباشرت مرد را اجنبى فرض كرده‌اند ظهور قوى دارد كه يك بار مباشرت ، اجل متعه بوده است . براى آن كه بين ادله جمع شود گفته‌اند در اين روايت « عرد » كنايه از مقدمات مباشرت است . و مقصود اين است كه پس از يك بار استمتاع ، به حسب شرطى كه نموده ديگر حق استمتاع ( مقدمات مباشرت ) را ندارد و اين مطلب ، دليل بر اين كه يك بار استمتاع به عنوان اجل متعه ذكر شده نيست ، بلكه مربوط به فرض اول ( التزام فى التزام ) مىباشد . احتمال ديگر هم اين است كه منظور از « عرد واحد » ، يك مرتبه مباشرت همراه با مقدمات و مبادى آن باشد . و در واقع كنايه از حد تمتع بوده و عبارت « لا ينظر اليها » هم كنايه از نظرهاى شهوانى باشد . كه با اين احتمال هم روايت دليل بر تمام شدن اجل و اجنبى شدن نيست . به هر حال دليل محكمى در مقابل روايات و فتاواى قريب به اتفاق علماى بزرگ ، كه فرموده‌اند نمىتوان امر مجهول و يا يك مرتبه مباشرت بدون حد و مرز را اجل قرار داد ، وجود ندارد . از ديگر دلايلى كه ممكن است براى اكتفا به ذكر مرة و مرتين استفاده شود ،

--> ( 1 ) - همان ، حديث 4 ، كلمه « اليها » در كتاب وسائل موجود نيست ، چاپ المكتبة الاسلامية ، ج 14 ، ص 479 ، چاپ آل البيت ، ج 21 ، ص 59 . و نيز در كافى ، ج 5 ، ص 460 ، چاپ دار الكتب الاسلامية .